Cała mapa wymaga specjalnej konserwacji zanim zostanie udostępniona. W trakcie prac archeologicznych wydobyto kości ludzkie, które zostały poddane analizie antropologicznej. W wyniku tej analizy można ustalić liczbę członków załogi, która poniosła śmierć na miejscu katastrofy, ich płeć, wiek, wzrost i inne. Kości są często nadpalone i połamane. Dotychczasowe ustalenia pozwalają stwierdzić, że znaleziono szczątki sześciu młodych mężczyzn, a być może i siedmiu. By to potwierdzić muszą być jeszcze dalsze badania.
Z materiałów historycznych wiadomo, że samolotem leciała siedmioosobowa załoga ( 5 kanadyjczyków i 2 brytyjczyków ). Na apel Urzędu Gminy odpowiedziało kilku naocznych świadków katastrofy z 4/5 sierpnia 1944 roku i przysłali swoje wspomnienia na piśmie.
Jeden ze świadków napisał, że w czasie wojny przy wyrównywaniu pola na miejscu katastrofy znaleziono zwłoki jednego żołnierza bez głowy. Zwłoki te pochowano tymczasowo w pobliskim zagajniku, a później na dąbrowskim cmentarzu wojennym. Jeśli ten fakt jest prawdziwy to może wyjaśnić dlaczego nie ma wyraźnych szczątków kostnych siódmego członka załogi. Z tym spostrzeżeniem podzieliliśmy się ze specjalistami Muzeum.
Z uwagi na fakt znalezienia szczątków załogi, zachodzi potrzeba ich umieszczenia w mogile na Cmentarzu Rakowickim. Muzeum uzgadnia to z Ambasadami. Burmistrz Dąbrowy Tarnowskiej wystąpił do Ambasady Królestwa Wielkiej Brytanii oraz do Ambasady Kanady, z propozycją sfinansowania pomnika na miejscu katastrofy i drogi dojazdowej wraz z placem manewrowym. Samorząd chciał aby to miejsce odpowiednio wyeksponować i by mogły tam dojechać pojazdy osób zwiedzających. Pewnie tych planów nie uda się zrealizować bo ambasady wspomnianych państw odpisały, że nie mają możliwości finansowania miejsc katastrof lotniczych z okresu wojny. W tej sytuacji Gmina wykona specjalną tablicę, która będzie umieszczona na miejscu pierwszego pochówku szczątków załogi na dąbrowskim cmentarzu parafialnym. Odsłonięcie tablicy odbędzie się na początku sierpnia br.
Badania archeologiczne szczątków zestrzelonego samolotu przynoszą odpowiedzi na wiele pytań, ale i powstają nowe, którymi będą zajmować się historycy i inni specjaliści. Badania mogą potrwać nawet 2 lata. Znalezienie szczątków Halifaxa w Dąbrowie odbiło się szerokim echem na świecie. Prasa wielu krajów pisała na ten temat. Do Muzeum napływają ciekawe dokumenty z archiwów brytyjskich, niemieckich i innych. Nawiązany został kontakt z żyjącymi lotnikami, którzy znali kapitana Halifaxa zestrzelonego nad Dąbrową. Jest też kontakt z niektórymi członkami rodzin bohaterskich lotników. Ten ogrom dokumentów i faktów doczeka się pełnego opracowania. Weryfikacji mogą ulec dotychczas podawane fakty np. ten, że samolot doleciał pod Warszawę i został zestrzelony w drodze powrotnej. Bardziej prawdopodobna jest wersja, że samolot, który wystartował około godz. 19.30 z lotniska Campo Casale koło Brindisi na południu Włoch nie doleciał do placówki "San" pod Warszawą lecz został zestrzelony w okolicach Dąbrowy około północy 4 / 5 sierpnia 1944 roku. Porę taką wymieniają też świadkowie. Badacze czekają też na dokumenty z archiwum niemieckiego mówiące o tej katastrofie. Świadkowie mówią, że na miejscu katastrofy przez długi czas eksplodowała amunicja i dużo było porozrzucanych materiałów opatrunkowych. To też może świadczyć, że samolot nie dokonał zrzutu dla powstańców warszawskich. Ustalenie obiektywnych faktów zostawmy jednak specjalistom, a sami wykażmy cierpliwość.
O nowych faktach będziemy Czytelników informować.
The remnants of the Halifax bomber excavated in Dąbrowa Tarnowska in November 2006 are still under careful cleaning and preservation process at the Warsaw Rising Museum. Even the smallest remnants undergo detailed examination. There are numbers and inscriptions on them therefore they will be very helpful in determining the final report. The archeologists excavated two Rolls Royce engines. One of them was in a quite good condition. They also found numerous construction elements of wings, an airscrew hub, an undercarriage strut, parts of the main wheel and rear under-carriage wheel. Also containers full of burnt ammunition and a few guns were found. In one of the containers a map case with partly burnt air map was discovered. In spite of the destructions it is still possible to read the names of places in Italy.
The map requires thorough conservation works before it will be exhibited. During the excavation works some human bones were found. They underwent anthropological analysis. Subsequently the anthropologists could estimate the number of the crew members who died in the occurrence, their gender, age, height and other. The bones are often broken and burnt. So far the researchers could estimate that they found bones of six young men or perhaps seven but further examinations must be carried out.
Historical sources indicate that the crew consisted of seven members (5 Canadians and two British). The Local Authorities appealed to the public and a few eyewitnesses sent written reminiscences of the catastrophe.
One of the eyewitnesses recollects that during leveling of the field a beheaded body of one of the soldiers was found. The body was buried in a nearby copse and later it was placed in Dąbrowa Cemetery. If it is true, it may explain why bones of the seventh crew member were not found on the catastrophe site. We have shared this knowledge with the specialists from the Warsaw Rising Museum.
The bones must be properly buried in the Rakowicki Cemetery, therefore the Museum representatives are coordinating this fact with officials from the Canadian and British Embassies. The Mayor of Dąbrowa Tarnowska turned to the Embassy of The United Kingdom and Canada and suggested participation in financing a monument on the spot of the catastrophe and a proper road leading to it. The Local Authorities would like to bring the spot into prominence and make it easy to reach for visitors. The plans might not be put into effect because the Embassies stated that they are unable to finance places of The Second World War air catastrophes. In the current situation the authorities decided to place a commemorative plate on the crew’s first burial site in Dąbrowa Parish Cemetery. The official unveiling of the plate will take place at the beginning of August this year.
The research which is carrying out over the remnants of the plane has already answered many question but, at the same time, it has also arisen new ones. Historians and other specialists will try to answer them. The study may take even two years. Finding the Halifax remnants in Dąbrowa was widely commented in many countries. British, German and other archives have sent to Warsaw Rising Museum many interesting documents. Pilots who knew the captain of the Halifax shot down over Dąbrowa have been also contacted. There is also contact with the families of the crew members. The magnitude of documents and facts will be fully elaborated. Some of the facts may be verified. One of them is that the plane reached Warsaw and was shot down on its way back. More probable is a version that the plane took off at 19.30 from Campo Casale near Brindisi and did not reach the outpost “San” near Warsaw because it was shot down at midnight 4/5 August 1944 over the outskirts of Dąbrowa. This time is also mentioned by eyewitnesses. German documents concerning this catastrophe are being awaited by the researchers. Eyewitnesses recollect that long after the catastrophe ammunition was exploding and a large number of dressings were scattered around. This fact may also testify that the plane did not execute the drop for the Warsaw Insurgents.
We will inform you about progresses in this matter.
Wprowadzenie: K. Orwat, 2007-05-06
