Zagrożenia pożarowe
Na zagrożenie pożarowe Krakowa zasadniczy wpływ mają następujące czynniki:
- zwarty, zabytkowy charakter zabudowy centrum miasta, gdzie większość budynków posiada palną konstrukcję więźby dachowej, drewniane stropy, palne schody, balkony, krużganki itd.,
- zły stan techniczny części obiektów, w tym również zły stan techniczny instalacji wewnętrznych, dotyczy to przede wszystkim rejonów Starego Podgórza i Dębnik,
- zwiększająca się liczba obiektów takich jak hipermarkety, w których przebywają ludzie w dużych grupach,
- lokalizacja na terenie miasta w zabudowie mieszkalnej zakładów przemysłowych, w których przerabia się bądź składuje duże ilości substancji niebezpiecznych pożarowo.
W Krakowie znajduje 36 wysokich /ponad 25 do 55 metrów/ i wysokościowych /powyżej 55 metrów/ obiektów użyteczności publicznej i około 553 budynki mieszkalne wysokie, w których ze względu na ich wysokość /powyżej 25 metrów/ w przypadku powstania pożaru lub innego zagrożenia mogą wystąpić duże utrudnienia w ewakuacji zagrożonych ludzi.
Szczególne znaczenie ma w tej sytuacji zapewnienie utrzymania w odpowiednim stanie dróg pożarowych i placów manewrowych dla dojazdu i zapewnienia pól pracy dla drabin pożarniczych i podnośnika hydraulicznego.
Zagrożenie toksycznymi środkami przemysłowymi
Na terenie miasta stwierdzono występowanie toksycznych środków przemysłowych /TSP/ w 28 zakładach pracy.
Komenda Miejska posiada w swojej dokumentacji operacyjnej opracowane dla tych zakładów "Instrukcje postępowania na wypadek nadzwyczajnych zagrożeń środowiska".
Największe potencjalne zagrożenie występuje w:
- Zakładach Farmaceutycznych "PLIVA Kraków" SA,
- PHS - Huta im. T. Sendzimira,
- Bazie Paliw Płynnych “Arge”,
- Bazie Paliw PKN “Orlen” w Olszanicy,
- “Chłodni Zgoda” ul. Pana Tadeusza,
- “Armaturze” ul. Zakopiańska,
- Zakładach Przemysłu Cukierniczego “Wawel”,
- “Destylerni Kraków” ul. Fabryczna.
Ze względu na lokalizację w bezpośrednim sąsiedztwie zwartej zabudowy mieszkalnej niektórych firm stosujących toksyczne środki przemysłowe, istnieje tam potencjalnie duże zagrożenie dla ludzi i środowiska w przypadku emisji tych substancji do otoczenia.
W związku z wejściem w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. prawo ochrony środowiska oraz ukazaniem się do niej przepisów wykonawczych, w 2002 i 2003 roku wykonano czynności kontrolno-rozpoznawcze w zakładach stwarzających zagrożenie wystąpieniem awarii przemysłowych.
Po przeprowadzeniu czynności kontrolno-rozpoznawczych w zakładach stwarzających potencjalne zagrożenie dla ludzi i środowiska jeden zakład zakwalifikowano do zakładów o “dużym ryzyku wystąpienia awarii przemysłowej”, cztery zakłady zaliczono do zakładów o “zwiększonym ryzyku wystąpienia awarii przemysłowej”.
Zakłady o dużym ryzyku wystąpienia awarii przemysłowej:
Polskie Huty Stali - Huta im. T. Sendzimira, Kraków, ul. Ujastek.
Zakłady o zwiększonym ryzyku wystąpienia awarii przemysłowej:
Baza Paliw PKN Orlen – Kraków Olszanica,
Elektrociepłownia Kraków S.A., Kraków, ul. Ciepłownicza,
Air Liquide Kraków, ul. Ujastek (teren HTS),
Destylarnia “Polmos”, Kraków, ul. Fabryczna.
Zagrożenia w transporcie
Ostatnie inwestycje komunikacyjne Gminy – ukończenie prac przy budowie południowej obwodnicy Krakowa, pozwoliły na znaczną poprawę płynności ruchu w niektórych częściach miasta oraz zmianę tras przewozu materiałów niebezpiecznych. Wyeliminowano tym samym przewóz materiałów niebezpiecznych przez ścisłe centrum Krakowa (ciąg ulic al. Słowackiego, al. Mickiewicza, al. Krasińskiego, Kamieńskiego, Wielicka).
W dalszym ciągu przewóz materiałów niebezpiecznych odbywa się ciągiem ulic Opolska, Lublańska, Igołomska, al. Bora-Komorowskiego, al. 29 Listopada. Są to trasy o największym nasileniu ruchu i wypadkowości. Ryzyko wystąpienia zagrożenia dla środowiska związane z kolizjami i wypadkami z udziałem pojazdów przewożących materiały niebezpieczne ocenić należy jako bardzo prawdopodobne.
Zdaniem Komendy podmioty zarządzające drogami na terenie miasta powinny, w dalszym ciągu prowadzić politykę mającą na celu całkowite przeniesienie tranzytu materiałów niebezpiecznych na inne drogi poza Kraków.
Największe zagrożenie ze strony transportu kolejowego wynika z lokalizacji na terenie miasta dużych stacji rozrządowych. Stacje te, a szczególnie stacja Kraków-Prokocim, przyjmuje i rozrządza duże ilości materiałów niebezpiecznych, które w przypadku uszkodzenia cystern i opakowań mogą w dużych ilościach przedostać się do środowiska.
Bezpośrednie sąsiedztwo terenów Portu Lotniczego w Baliach oraz przebiegające nad północną częścią miasta kanały powietrzne mogą doprowadzić do masowego zagrożenia ludności Krakowa.
Infrastruktura komunalna
Źródłem zasilania systemu gazowniczego Krakowa są cztery gazociągi wysokiego ciśnienia przebiegające obrzeżami miasta w kierunku wschód-zachód, transportujące gaz ziemny wysokometanowy. Gazociągi te przesyłają gaz do 5 głównych stacji redukcyjno-pomiarowych i poprzez kolejne stacje redukcyjne do lokalnych układów średniego i niskiego ciśnienia. Zewnętrzne sieci gazowe są w dobrym stanie technicznym ale poważne zagrożenie stwarzają będące w złym stanie technicznym wewnętrzne sieci w niektórych budynkach mieszkalnych i niektórych zakładach pracy.
Zagrożenie ze strony sieci elektroenergetycznych wynika z lokalizacji linii wysokiego napięcia nad terenami o intensywnej zabudowie oraz awarii transformatorów i zanieczyszczenia środowiska naturalnego olejem transformatorowym.
Główne magistrale sieci ciepłowniczej dostarczające ciepło dla miasta wyprowadzone są z Elektrociepłowni Kraków SA, Elektrowni Skawina SA i Huty im. T. Sendzimira.
Zagrożenie powodziowe
Przez teren miasta przepływają między innymi następujące rzeki: Wisła, Rudawa, Dłubnia, Prądnik, Serafa i Wilga.
Wielkość terenów zalewowych wynosi około 25 % powierzchni miasta, co w przypadku wystąpienia tego zdarzenia stwarza niebezpieczeństwo dla znacznej ilości mieszkańców. Sytuacje te będą wymagały uruchomienia w stosunkowo krótkim czasie dużego potencjału ratowniczego prawie wszystkich służb miejskich.
Terenami najbardziej zagrożonymi zatopieniem lub lokalnymi podtopieniami w przypadku powodzi są: Przegorzały, Tyniec, Kostrze, Pychowice, Półwsie Zwierzynieckie, Czarna Wieś, Nowy Świat, Stradom, Dębniki, Ludwinów, Grzegórzki, Płaszów, Rybitwy, Dąbie, Łęg, Przewóz, Mogiła, Kujawy, Chałupki, Wola Rusiecka, Przylasek Rusiecki, Przylasek Wyciąski, Wolica.
Zagrożenia budowlane
Na terenie miasta istnieje kilkadziesiąt budynków zagrożonych katastrofą budowlaną. Zlokalizowane są one w rejonie Śródmieścia, Kazimierza, Podgórza i Dębnik. W przypadku wystąpienia tego zdarzenia mogą wystąpić trudności z odpowiednio szybkim dostępem do specjalistycznego sprzętu budowlanego typu koparki, specjalistyczne dźwigi itp.
Zagrożenia radiacyjne
Materiały promieniotwórcze występujące na terenie miasta używane są zasadniczo tylko do celów lecznictwa oraz naukowo-badawczych. Materiały te w normalnej eksploatacji są dobrze zabezpieczone, a niekontrolowana emisja może nastąpić w przypadku mało prawdopodobnych katastrof budowlanych oraz dużego pożaru i związanym z tym przemieszczeniem się materiałów w czasie prowadzenia akcji gaśniczych.
Charakterystyka Powiatu Krakowskiego
Powiat Krakowski zajmuje obszar o powierzchni 1230 km2, na którym zamieszkuje około 231.000 osób. W jego skład wchodzi 17 gmin w tym 5 miast.
W trakcie czynności kontrolno-rozpoznawczych i ćwiczeń na bieżąco trwa rozpoznawanie i aktualizowanie danych dotyczących zagrożeń występujących na terenie Powiatu Krakowskiego. Podane poniżej informacje mogą ulegać pewnym zmianom w związku ze zmianą profili produkcji niektórych firm oraz postępem technologicznym.
Zagrożenie pożarowe
Największe zagrożenie pożarowe stanowią obszary o większych skupiskach ludności i większym uprzemysłowieniu tj. gminy Skawina, Słomniki, Krzeszowice i Zabierzów.
Obiektami przedstawiającymi duże zagrożenie pożarowe są zakłady produkcyjne, hurtownie, stacje paliw i gospodarstwa rolne.
W przypadku niekorzystnych warunków meteorologicznych /długotrwały brak opadów/ potencjalnie duże zagrożenie pożarowe występuje na obszarach leśnych Nadleśnictwa Krzeszowice o powierzchni około 11.181 ha znajdujących się głównie na terenie gminy Krzeszowice, Czernichów i Zabierzów oraz na obszarze leśnym Ojcowskiego Parku Narodowego o powierzchni około 1300 ha.
Zagrożenie materiałami niebezpiecznymi
Na terenie powiatu stwierdzono występowanie materiałów niebezpiecznych w niżej wymienionych zakładach pracy:
- Elektrownia Skawina SA /głównie różnego rodzaju oleje, kwas solny, wodorotlenek sodu, wodór/,
- spółki powstałe na bazie Zakładów Metalurgicznych Skawina SA /głównie gaz ziemny, proszek aluminiowy, różnego rodzaju produkty naftowe/
- Zakłady Wodociągów i Kanalizacji w Skawinie /podchloryn sodu/,
- Benda-Lutz w Skawinie /proszek i płatki aluminium/,
- Prevar w Skawinie /proszek aluminiowy/,
- Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska w Skale /amoniak/,
- była Wytwórnia Chemiczna "Dragon" w Szczyglicach /różne substancje używane do produkcji klejów, rozpuszczalników i farb/,
- Kopalnia Wapienia w Czatkowicach /materiały wybuchowe/.
Duże potencjalne zagrożenie pożarowe i chemiczno-ekologiczne stanowią także stacje paliw zlokalizowane na terenie Powiatu Krakowskiego.
Na terenie Powiatu Krakowskiego znajduje się kilka zakładów posiadających środki izotopowe. Są to:
- Vesuvius w Skawinie,
- Instytut Zootechniki, Zakład Fizjologii Zwierząt w Aleksandrowicach,
- KPRD w Balicach,
- PLL "LOT" Magazyn Frachtu w Balicach,
- PPB "Prefabet" w Skawinie,
- Kopalnia Wapienia w Czatkowicach,
- Lajkonik Snacks, Bahlsen Sweet, Biogran w Skawinie.
Materiały te w normalnej eksploatacji są dobrze zabezpieczone, a niekontrolowana emisja może nastąpić w przypadku mało prawdopodobnych katastrof budowlanych oraz dużego pożaru i związanym z tym przemieszczeniem się materiałów w czasie prowadzenia akcji gaśniczych.
W związku ze zmianą przepisów i wejściem w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. prawo ochrony środowiska oraz stopniowym ukazywaniem się do niej przepisów wykonawczych, w 2003 roku wykonywane są czynności kontrolno-rozpoznawcze w zakładach stwarzających zagrożenie wystąpieniem awarii przemysłowych.
Zgodnie z kryteriami określonymi w w/w ustawie żaden z wymienionych zakładów nie został zaliczony do zakładów o “zwiększonym lub dużym ryzyku wystąpienia awarii przemysłowej”.
Zagrożenia w transporcie
Przez teren powiatu przebiegają 3 trasy I kategorii:
- autostrada A-4 Kraków-Katowice,
- droga E-40 Kraków-Olkusz,
- droga E-77 Chyżne-Kraków-Warszawa.,
Drogi II kategorii:
- droga 780 Kraków-Alwernia,
- droga 914 Kraków-Chrzanów,
- droga 778 Kraków-Skała-Wolbrom,
- droga 776 Kraków-Proszowice-Kazimierza Wielka,
- droga 777 Kraków-Nowe Brzesko-Koszyce,
- droga 952 Kraków-Skawina-Oświęcim,
- droga 953 Kraków-Skawina-Kalwaria Zebrzydowska.
Drogami tymi odbywa się między innymi transport materiałów niebezpiecznych stanowiących duże zagrożenie dla miejscowości przy nich zlokalizowanych.
Drogi powyższe są ponadto trasami na których najczęściej dochodzi do wypadków i kolizji.
Transport kolejowy, między innymi toksycznych środków przemysłowych, odbywa się następującymi szlakami o dużym natężeniu ruchu towarowego i osobowego:
- Kraków-Warszawa,
- Kraków-Katowice,
- Kraków-Skawina-Oświęcim,
- Skawina-Kalwaria Zebrzydowska.
Mogą często tu występować zdarzenia takie jak wykolejenia składów, zderzenia i najechania składów na siebie, zderzenia z pojazdami na przejazdach i zerwania trakcji elektrycznej.
W Balicach znajduje się Port Lotniczy o znaczeniu międzynarodowym.
Lotnisko pełni rolę lotniska cywilnego /obsługa pasażerska i towarowa linii lotniczych/, lotniska sanitarnego oraz lotniska wojskowego.
Ponadto w Pobiedniku znajduje się lotnisko Aeroklubu Krakowskiego, z którego odbywają się starty i lądowania samolotów sportowych biorących udział w różnego rodzaju zawodach i pokazach lotniczych.
Infrastruktura komunalna
Przez teren powiatu przechodzą następujące główne gazociągi wysokoprężne sieci gazowej:
- Jaśkowice-Skawina-Sidzina-Zabierzów /stacja węzłowa/ - gazociąg o średnicy 500 mm,
- Wola Filipowska-Krzeszowice-Zabierzów-Sidzina - gazociąg o średnicy 250 mm,
- Przeginia-Jerzmanowice-Zielonki - gazociąg o średnicy 250 - 400 mm.
Zagrożenie ze strony sieci elektroenergetycznych wynika z okoliczności przejścia linii wysokiego napięcia nad terenami o intensywnej zabudowie oraz awarii transformatorów i zanieczyszczeniem środowiska naturalnego olejem transformatorowym.
Sieć ciepłownicza znajduje się na terenie miasta Skawina a ponadto z Elektrowni Skawina SA dostarczane jest ciepło dla części miasta Krakowa.
Zagrożenie powodziowe
Przez teren powiatu przepływają między innymi takie rzeki jak Wisła, Szreniawa, Rudawa, Skawinka i Dłubnia.
Bezpośrednie zagrożenie powodziowe występuje na terenie gmin Czernichów, Liszki, Skawina i Igołomia-Wawrzeńczyce.
Ponadto mogą wystąpić lokalne podtopienia gospodarstw w wyniku gwałtownych opadów deszczu na terenach gdzie drobne cieki wodne nie będą mogły pomieścić nadmiernej ilości wody opadowej.
Zagrożenia budowlaneNa terenie powiatu nie powinny wystąpić większe katastrofy budowlane ze względu na charakter zabudowy. Przeważają tu budynki parterowe lub jedno i dwupiętrowe. Jedynie w miastach występują wyższe budynki o wysokości do pięciu kondygnacji. Są to budynki stosunkowo niedawno wybudowane w dobrym stanie technicznym.
Stosunkowo największe zagrożenie stwarzają budynki produkcyjne w zakładach, które posiadają toksyczne środki przemysłowe oraz urządzenia ciśnieniowe, gdzie w wyniku awarii technologicznych może dojść do naruszenia statyki obiektu.
Opracował: st. kpt. mgr inż. Artur Kazanowicz
