1.      Wstęp

     Powiat wadowicki leży w północno-zachodniej części województwa małopolskiego    i graniczy: od strony południowej z powiatem suskim, od strony południowo-zachodniej z powiatem żywieckim, od strony zachodniej z powiatem bielskim, od strony północno-zachodniej z powiatem oświęcimskim, od strony północnej z powiatem chrzanowskim, od strony północno-wschodniej i wschodniej z powiatem krakowskim i od strony południowo-wschodniej z powiatem myślenickim.
      Na terenie powiatu zlokalizowano około 2600 zakładów pracy różnych branż, obiektów użyteczności publicznej oraz instytucji, ponad 23 tysiące gospodarstw rolnych oraz ok. 2000 rzemieślniczych i rodzinnych zakładów produkcyjno-usługowych i placówek handlowych.
      Powierzchnia powiatu obejmuje obszar 645,74 km², w tym 7 gmin wiejskich oraz 3 miasta-gminy, które zamieszkuje ogółem 155 tys. mieszkańców - stan na dzień 31.12.2008r., co daje średnią 240 osób na km². W miastach powiatu zamieszkuje 45.8 tys. mieszkańców, z czego w Andrychowie 22 tys., w Wadowicach 19,2 tys. i w Kalwarii Zebrzydowskiej 4,6 tys. 

      Do głównych, potencjalnych źródeł i czynników zagrożenia pożarowego na terenie powiatu wadowickiego należy - wg naszej oceny – zaliczyć w szczególności:

·  liczne, drobnotowarowe gospodarstwa rolne, a w nich starzejącą się zabudowę mieszkalną i gospodarczą, jak też odłogowanie dużej powierzchni pól, porośniętych suchą roślinnością i narażonych zwłaszcza wiosną na niekontrolowane wypalanie (zwłaszcza na terenach komunalnych i wokół zabudowań bez stałych mieszkańców),

·  dużą powierzchnię lasów, w tym zwłaszcza zwartych kompleksów leśnych na południu powiatu, w trudnych dla działań ratowniczych terenach, penetrowanych od wiosny do jesieni przez okolicznych mieszkańców, zbieraczy runa oraz coraz liczniejszą rzeszę turystów, wczasowiczów, biwakującej młodzieży, a ostatnio także amatorów śródleśnych rajdów pojazdami terenowymi (w ostatnich latach zagrożenie to zmniejsza się, dzięki prowadzonej przez Nadleśnictwo Andrychów przebudowie struktury drzewostanu z iglastego na mieszany i liściasty),

·  uruchamianie na bazie budynków mieszkalnych i rolniczo-gospodarskich drobnotowarowej działalności rzemieślniczej, handlowo-usługowej i wytwórczej, opartej na materiałach palnych i pracach niebezpiecznych pożarowo, jednakże bardzo często bez spełnienia wymagań ochrony p-poż. i uzgodnień w tym zakresie,

·   kilkadziesiąt większych firm produkcyjno-usługowych, bazujących na składowaniu i przerobie materiałów palnych, w tym także niebezpiecznych substancji chemicznych,

·      utrzymującą się znaczną liczbę opuszczonych obiektów budowlanych po likwidowanych firmach usługowo-produkcyjnych, prowizorycznie zagospodarowanych przez ich tymczasowych użytkowników (likwidatorów),

·     kilkadziesiąt większych obiektów użyteczności publicznej, w tym zabytkowych oraz o palnej konstrukcji, wystroju i wyposażeniu wnętrz (zabytki, centra urbanistyczne miast, placówki oświaty, kultury, służby zdrowia i opieki społecznej, obiekty wypoczynkowo-rozrywkowe, handlowe i gastronomiczne, biurowce, itp.), przy czym zagrożenie to jest znacznie mniejsze w obiektach nowych, wybudowanych zgodnie ze współczesnymi wymaganiami ochrony p-poż. i odpowiednio w tym zakresie wyposażonych,

·    pogarszający się na skutek starzenia i braku remontów oraz konserwacji stan zasobów mieszkaniowych na terenie powiatu, a także lekceważenie zasad bezpieczeństwa przez mieszkańców tych budynków,

·     znaczne pofałdowanie terenu całej południowej i wschodniej części powiatu i związany z tym utrudniony lub wręcz niemożliwy dojazd pożarowy do wielu domostw i siedlisk, zwłaszcza w okresie późnej jesieni i zimy, co wiąże się także z trudnościami w zaopatrzeniu w wodę do zewnętrznego gaszenia pożarów i złą słyszalnością w sieci łączności bezprzewodowej – z jednej strony opóźnia to, a czasem nawet uniemożliwia szybkie alarmowanie i przybycie straży pożarnych w razie zagrożenia, z drugiej zaś utrudnia organizację działań ratowniczych i dowodzenie nimi.

      Jak dowodzą statystyki roczne działań ratowniczych jednostek straży pożarnych, wśród ogółu zagrożeń, które w ostatnich latach powstały na terenie powiatu wadowickiego, coraz większe niebezpieczeństwo stwarzają zagrożenia miejscowe inne niż pożarowe.
      Na możliwość ich powstania mają nadal wpływ przede wszystkim:

·     przebiegające wzdłuż i wszerz przez teren powiatu, kilkukilometrowe odcinki krajowych dróg tranzytowych: nr 52 Kraków – Bielsko – Cieszyn oraz nr 28 Oświęcim – Sucha B. – Nowy Sącz, charakteryzujące się zarówno bardzo intensywnym ruchem samochodów osobowych, dostawczych i autokarów, jak też tranzytem licznych i dużych jednostkowo  transportów niebezpiecznych substancji chemicznych - pożarowo, chemicznie i ekologicznie – takich jak: paliwa, chlor, amoniak, kwasy, gazy techniczne, gaz płynny, drewno, tworzywa sztuczne i chemikalia, co przy niekorzystnym ukształtowaniu terenu oraz dużym ruchu lokalnym i pieszych stwarza praktycznie przez całą dobę niebezpieczeństwo wypadków, kolizji, a nawet katastrofy drogowej (zagrożenia komunikacyjne powstają też coraz częściej na drogach lokalnych, zwłaszcza w święta i dni wolne od pracy),

·     kilkadziesiąt kilometrów 4 linii kolejowych, których stan techniczny, w tym wyposażenie w urządzenia ostrzegawcze, ze względu na trudności PKP i radykalne zmniejszenie liczby kursów, wciąż się pogarszają; ponadto na odcinkach linii relacji Kraków – Zakopane (Leńcze – Skawce) i Oświęcim – Kraków (Spytkowice – Brzeźnica) istnieje potencjalne i praktycznie całodobowe niebezpieczeństwo zagrożenia od przewożonych tymi trasami toksycznych środków przemysłowych,

·     brak odpowiedniego przygotowania naturalnych cieków wodnych oraz  przyległych do nich terenów i zabudowań na wypadek niespotykanych niespotykanych wcześniej, niezwykle gwałtownych opadów deszczu - krótkotrwałych, lecz o dużej intensywności - chodzi w szczególności o rowy, przepusty, kanały ulgi, umocnienia brzegów, zbiorniki naturalne i sztuczne, odwodnienia budynków, itp., jak również o odpowiednie do tego rodzaju nowych zagrożeń przygotowanie sprzętowe i logistyczne jednostek straży pożarnych oraz mieszkańców powiatu,  

·     zagrożenia powstałe na skutek nietypowego zachowania się owadów, w tym niespotykane wcześniej, masowe wyrojenie szerszeni i os.

2.      Rodzaj zabudowy miast, osiedli i wsi powiatu

      Na terenie powiatu dominuje budownictwo rozproszone, a skupiska  zwartej zabudowy występują jedynie w gminie Lanckorona oraz we wszystkich trzech miastach. 
    Rejony powiatu, gdzie zachowała się stara, zabytkowa zabudowa, to przede wszystkim centrum Wadowic, linia od centrum Kalwarii Z. aż po zespół architektoniczny o.o. Bernardynów, a także Rynek w centrum wsi Lanckorona. We wszystkich tych przypadkach dominują budynki czynszowe, z parterem przeznaczonym z reguły pod handel, usługi i biura, a wyższymi kondygnacjami mieszkalnymi.
     Na terenie powiatu wadowickiego nie ma budynków wysokich i wysokościowych, a bloki mieszkalne nie przekraczają pięciu kondygnacji nadziemnych. Zdecydowana większość obiektów użyteczności publicznej to budynki niskie.  

3. Infrastruktura przemysłowa

     Przemysł występuje w dwóch głównych ośrodkach miejskich: Andrychowie i Wadowicach.  Główne branże to: przemysł spożywczy, maszynowy i włókienniczy oraz drzewny. W kilkunastu zakładach przemysłowych powiatu używa się i magazynuje materiały niebezpieczne, przy czym w żadnym z nich ilość tych substancji nie przekracza wartości progowych, określonych w dyrektywach Unii Europejskiej.
      Na terenie gminy Kalwaria Zebrzydowska jest ponad 1000 zakładów indywidualnego rzemiosła, wytwarzających głównie meble i obuwie. Wokół tych zakładów powstała także sieć hurtowni materiałów oraz akcesoriów do tego typu produkcji, jak też zakładów kooperujących (w tym zwłaszcza produkujących spody do obuwia, stelaże tapicerskie i opakowania).
     Pozostała część powiatu posiada głównie charakter rolniczy, czego bazą są niewielkie obszarowo gospodarstwa indywidualne typu rodzinnego, przy czym w każdej z gmin rozwinęła się w ostatnich latach sieć małych placówek handlowych, prowadzonych w budynkach jednorodzinnych.
      W roku 2002 weszły w życie nowe przepisy prawa o ochronie środowiska, określające parametry ilości niebezpiecznych substancji chemicznych w zakładach przemysłowych, których przekroczenie nakazuje kwalifikować ten podmiot do zakładów o zwiększonym lub dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej (rozporządzenie Ministra Gospodarki z dn. 9.04.2002 r. - Dz. U. Nr 58, poz. 535, ze zmianą w Dz. U. 2006 r. Nr 30, poz. 208). Według poczynionego rozpoznania i danych o ilościach substancji niebezpiecznych, na terenie naszego powiatu nie ma obecnie takich podmiotów gospodarczych.        

4. Infrastruktura komunikacyjna, transportowa, techniczna i komunalna

      Natężenie ruchu na głównych drogach w miastach powiatu jest duże i wciąż wzrasta. Wynika to zarówno z faktu wzrostu liczby samochodów, jak  też z tego, że wszystkie drogi krajowe i wojewódzkie przebiegają przez centrum trzech miast powiatu. Szczególnie intensywny ruch pojazdów ma miejsce co tydzień, od piątku do poniedziałku (wyjazdy weekendowe ze Śląska w góry), a także w dni targowe  w miastach (wtorki w Andrychowie, środy w Kalwarii Z. i czwartki w Wadowicach).
      Szczególnie zagrożone wypadkami są natomiast odcinki dróg krajowych w Inwałdzie, Choczni, Brodach i Izdebniku oraz w Radoczy i Tomicach. Wśród samochodów ciężarowych największe zagrożenie stanowią TIR-y z ładunkami tranzytowymi, głównie zaś kierowane przez cudzoziemców. Newralgicznym miejscem jest tu wiadukt kolejowy w Kleczy k. Wadowic.
     Przez teren powiatu wadowickiego przebiegają aktualnie 4 linie kolejowe relacji: 1) Kraków – Sucha Beskidzka – Zakopane, 2) Kalwaria Zebrzydowska - Lanckorona – Wadowice – Bielsko Biała, 3) Wadowice - Spytkowice – Chrzanów, po której ruch pociągów pasażerskich na odcinku Wadowice - Spytkowice został czasowo zawieszony - oraz linia nr  4) Oświęcim – Skawina – Kraków Płaszów.
     Na obszarze powiatu nie ma tuneli kolejowych, są natomiast 2 niewielkie wiadukty:   w Kleczy k. Wadowic i Spytkowicach. Wiadukt w Kleczy krzyżuje się z drogą K-52 i ze względu na małą wysokość stwarza ciągle zagrożenia przy przejeździe pod nim TIR-ów.
      Na terenie powiatu brak dużych elektrowni, toteż całość energii elektrycznej jest przesyłana z zewnątrz. Wyjątkiem są: Elektrociepłownia Sp. z o.o. w Andrychowie, zasilająca obiekty kompleksu AZPB „Andropol” S.A. oraz mała elektrownia wodna na Wiśle Łączanach. W budowie jest też turbozespół w zaporze zbiornika wodnego w Świnnej Porębie. Całością gospodarki energetycznej powiatu zarządza Zakład Energetyczny w Wadowicach.
      Teren powiatu jest niemal w całości zgazyfikowany. Główne sieci gazowe (wysoko i średnioprężne) przebiegają z Andrychowa przez Wadowice i Tomice do Wysokiej, z Brzeźnicy do Oświęcimia oraz z Kalwarii Z. przez gminę Stryszów na tereny powiatu suskiego.

5. Zagrożenia powodziowe

      Na obszarze powiatu występuje dość gęsta sieć rzek, potoków, stawów rybnych i sztucznych zbiorników p-poż. Północnymi granicami powiatu płynie rzeka Wisła oraz znajduje się część kanału Łączany - Skawina. Z południa na północ przez środek powiatu przepływa rzeka Skawa. Południowa część powiatu pocięta jest licznymi potokami podgórskimi. W związku z postępującą erozją gleb i poszycia leśnego, a także gwałtownością i obfitością opadów deszczu, na terenie powiatu istnieje realna groźba powodzi, zwłaszcza od strony Wisły, Skawy oraz  potoków lokalnych w całym pasie gmin podgórskich – Stryszów, Mucharz, Lanckorona, wyżej położone wsie gmin Andrychów i Wadowice.
      Ze względu na opisane wyżej ukształtowanie terenu, spływ wód powodziowych ma dwojaki charakter:
1. W części północno-zachodniej powiatu spływ wód, ze względu na nizinne ukształtowanie terenu, cechuje się tempem powolnym.
2. W części południowej powiatu następuje gwałtowny i szybki spływ wód powodziowych, typowy dla wód górskich. Taki spływ wód deszczowych ze stoków gór i wzniesień powoduje bardzo szybkie przybieranie wody w korytach rzek i potoków. Rwący nurt powoduje wielkie szkody - podmywanie i zabieranie brzegów, przepustów, mostów, dróg, wzdłuż których przepływają, zmianę trasy koryt cieków wodnych i związane z tym zajmowanie przez wody płynące gruntów stanowiących własność prywatną.

6. Obszary leśne

      Około jedną piątą obszaru powiatu wadowickiego stanowią tereny leśne. Wszystkie lasy zaliczone są do III kategorii zagrożenia pożarowego (Zarządzenie MOŚZNiL). Najlepiej zalesione są gminy Andrychów (43 %) i Wadowice (27 %).
     Wszystkie lasy państwowe w powiecie pozostają pod administracją Nadleśnictw Andrychów i Sucha Beskidzka, które sprawują również nadzór ogólny nad lasami niepaństwowymi.

      Podstawową działalnością  operacyjną  jednostek  PSP  i  OSP  jest  likwidowanie  występujących  zagrożeń,  tj.:
a) walka z pożarami lub innymi klęskami żywiołowymi, np. skutkami silnych wiatrów, zalań obiektów i terenów (jako służba  pomocnicza),
b) ratownictwo techniczne, zwłaszcza w wypadkach i katastrofach  drogowych,
c) ratownictwo chemiczne, zarówno w przypadku awarii na terenie zakładów, jak i podczas wypadków w transporcie drogowym i kolejowym,
d) ratownictwo ekologiczne,
e) ratownictwo medyczne.

     Podstawą jednostką systemu ratowniczo-gaśniczego w powiecie wadowickim jest Komenda Powiatowa PSP w Wadowicach oraz jej JRG:
a) Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza w Wadowicach,
b) Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza w Andrychowie.

     Ogółem w powiecie przewidziano etaty dla 115 strażaków, 1 osoby w Korpusie Służby Cywilnej oraz 2 osób cywilnych, z czego:
- Komenda Powiatowa (system 8 godzinny) - 9 strażaków, 1 etat KSC, 2 etaty cywilne oraz 6 strażaków w Powiatowym Stanowisku Kierowania (system zmianowy),
- Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza w Wadowicach - 59 etatów: system zmianowy - 57, system codzienny – 2,
- Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza w Andrychowie - 41 etatów: system zmianowy - 39, system codzienny – 2.

      Na obszarze powiatu działa również 69 terenowych OSP (z czego 24 jednostki OSP są włączone do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego).

 
Wyposażenie jednostek PSP.

KP PSP Wadowice dysponuje 6 pojazdami, JRG Wadowice 3 samochodami gaśniczymi i 4 specjalnymi, natomiast JRG Andrychów 3 gaśniczymi, 2 specjalnymi oraz 1 gospodarczym.

Dane o sprzęcie podstawowym:

KP PSP Wadowice:
- samochód komunikacyjno-operacyjny SOp Honda Accord          rok prod. 2001
- samochód komunikacyjny Fiat Doblo                                        rok prod. 2004
- samochód kwatermistrzowski Ford Focus                                 rok prod. 2001
- samochód kwatermistrzowski Mercedes 310                             rok prod. 1995
- samochód ciężarowy IFA L 60                                                  rok prod. 1989
- samochód do przewozu ratowników typu Bus Ford Transit          rok prod. 2011.

JRG Wadowice:
Samochody:
- gaśniczy średni GBA 2,5/16 Mercedes Atego 1329 AF               rok prod. 2011
- gaśniczy średni GBA 2/30 Renault M 210                                  rok prod. 1998
- średni ratownictwa technicznego SRt Star 14.227LA/LF              rok prod. 2001
- rozpoznawczo-ratowniczy SLRR Nissan Terano II                       rok prod. 2004
- operacyjny SOp Jeep Cheroke                                                  rok prod. 1996
- drabina SCD 30 IVECO MAGIRUS (od 1.12.2007)                       rok prod. 2007
- gaśniczy ciężki GCBA 9,5/60 MAN TGS                                    rok prod. 2010

Przyczepy specjalistyczne:
- z agregatem pianotwórczym (APL 200)
- z działkiem wodno-pianowym (DWP 24)
- ekologiczna z zestawem zapór i mat sorpcyjnych (PEko)
- ekologiczna z seperatorem, skimerem oraz pompą przeponową (PZRE)
- z pontonem silnikowym (PRWod)
- z pompą dużej wydajności (Nil)

Ponadto JRG posiada m. in. sprzęt specjalistyczny do udzielania pomocy medycznej: 4 kompletnie wyposażone torby ratownictwa medycznego, 4 deski ortopedyczne, 4 zestawy szyn unieruchamiających.

JRG Andrychów:
Samochody:
- gaśniczy średni GBARt 2,5/16 Mercedes Atego 1329 AF             rok prod. 2011
- gaśniczy ciężki GCBA 5/24 Scania P 380                                   rok prod. 2009
- samochód operacyjny terenowy Hooker                                       rok prod. 2003
- samochód kwatermistrzowski Nissan Primera                              rok prod. 1999

Przyczepy specjalistyczne:
- z agregatem pianotwórczym (APL 200)
- z agregatem proszkowym (APr 250)
- z agregatem oddymiającym (POdd)

JRG Andrychów posiada sprzęt specjalistyczny do udzielania pomocy medycznej: 2 kompletnie wyposażone torby ratownictwa medycznego, 2 deski ortopedyczne, zestawy szyn unieruchamiających.