|
Lachy Sądeckie
Zasięg terytorialny:
Grupa etnograficzna stanowiąca ogniwo pośredniczące między Góralami a Krakowiakami.
Zamieszkują obszar Kotliny Sądeckiej. Centrum kulturowe Lachów Sądeckich stanowi miejscowość Podegrodzie położona na zachód od Nowego Sącza.
Charakterystyka topografii terenu zamieszkiwanego przez grupę:
Teren zamieszkiwany przez Lachów to obszar rolniczy o żyznych glebach.
Podstawa tradycyjnej gospodarki:
Podstawą gospodarki było rolnictwo wraz z warzywnictwem i sadownictwem. Do końca lat 50.XX w. istniał w Podegrodziu - Osowiu silny ośrodek garncarski.
Budownictwo:
W budownictwie dominowała wielobudynkowa zagroda. W jej skład wchodziły drewniane budynki z okrągłych bali węgłowanych na tzw. płaski węgieł, o czterospadowym dachu krytym słomą (kiczorki) w schodki. Zrąb był ozdabiany kropami malowanymi wapnem, czasami malatura ta przybierała formy apotropeiczne (na odrzwiach do spichlerza). Zagroda kmieca składała się z chałupy, stajni, w bogatszych zagrodach bywały także stodoły i wozownie. Charakterystyczne dla Lachów było trzymanie w chałupie (kuchni) przez cały rok bydła. Obok chałup szerokofrontowych występowały, chociaż znacznie rzadziej, także chałupy wąskofrontowe (z wejściem od szczytu). Przykłady budownictwa można oglądać w Muzeum Lachów Sądeckich w Podegrodziu oraz w Sądeckim Parku Etnograficznym w Nowym Sączu -oddziały Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu.
Strój ludowy:
Strój ludowy stanowił syntezę stroju krakowskiego ze strojem góralskim. Strój męski: Kawalerowie i młodzi mężczyźni nosili od święta kaftan i spodnie tzw. błękicie, szyte z granatowego sukna, bogato zdobione wielobarwnym haftem (parzenice). Kaftan, sięgający kolan, z bogatym haftem podkreślającym krój, ozdobiony był mosiężnymi guzami i chwaścikami z włóczki, umieszczonymi z przodu i wokół talii. Pasy noszono szerokie skórzane. Na nogi ubierano skórzane buty tzw. karbioki. Koszula z białego płótna, zdobiona była na kołnierzyku, mankietach i gorsie delikatnym białym lub czerwonym haftem dziurkowym. Na uroczyste okazje koszule spinano pod szyją półkolistą ozdobą z usztywnionej jedwabnej wstążki przystrojonej cekinami czyli tzw. cioskiem. Strój uzupełniał czarny kapelusz przyozdobiony wstążką z bukiecikiem sztucznych kwiatków. Na szczególne okazje mężczyźni wkładali sukienną rogatywkę z pawim piórem. Strój kobiecy: charakterystyczne dla kobiet były spódnice zwane różowiakami. Przód spódnicy zakrywały zapaski. Górną część stroju kobiecego stanowiły białe płócienne koszule, na które ubierano aksamitne gorsety wyszywane koralikami; starsze kobiety nosiły tzw. katanki zwane też wizytkami. Dopełnienie stroju kobiecego stanowiły chusty tzw. tybetki, kaźmirówki lub atłasówki.
Obrzędy doroczne:
W roku obrzędowym rozbudowane były zwyczaje związane z okresem Bożego Narodzenia. Domy odwiedzały liczne grupy kolędnicze m. in. z Turoniem, Herodami, Gwiazdą. W domach u powały zawieszano podłaźniczkę. W Niedzielę Palmową święcono w kościołach okazałe, barwne palmy zdobione papierowymi kwiatami i wstęgami.W ostatnią noc kwietnia i z okazji imienin przed domami dziewcząt stawiano tzw. maje, wierzchołki drzewek umocowane na wysokim drągu, ubrane wstążkami.
Obrzędy rodzinne:
Obrzędy rodzinne charakteryzowały się bogatą oprawą. Orszakom weselnym towarzyszyły banderie konne, podobnie jak uroczystościom religijnym. Zachowały się też ciekawe zwyczaje związane z chrzcinami, m. in. specjalnie wypiekane kukiełki - dar od chrzestnej matki.
Sztuka ludowa:
W sztuce ludowej uwagę zwracają bogate wielobarwne hafty, bibułkowe ozdoby, zwłaszcza kwiaty.
Folklor muzyczny:
Folklor muzyczny był bardzo bogaty, zawierający elementy góralskie i krakowskie. Charakterystycznym tańcem była tzw. polka posuwana. Na terenie tym działa duża ilość zespołów folklorystycznych.
Wprowadzenie: maeś/sfla, 2004-09-03
|
Cyfrowy Urząd